Phần 1 - Hành trình Aikido của Yamashima Sensei
Sensei kể về quãng thời gian được rèn luyện dưới sự hướng dẫn của các HLV Hombu Dojo — gồm Arikawa Sensei, Yamada Sensei, Saotome Sensei, Osawa Sensei và Masuda Sensei — những lần đầu tiếp cận với phong cách Aikido của Yamaguchi Sensei, cùng lòng kính trọng sâu sắc mà ông dành cho di sản của Ueshiba Kisshomaru Sensei.
Hỏi: Thưa Sensei, Sensei có thể chia sẻ hành trình Aikido của mình với chúng tôi được không ạ?
Đáp:
Những năm đầu rèn luyện và những ảnh hưởng ban đầu
Hành trình Aikido của tôi bắt đầu tại Câu lạc bộ Aikido Đại học Hosei, nơi tôi được rèn luyện dưới sự hướng dẫn của Arikawa Sensei và Yamada Sensei. Sau khi tốt nghiệp, tôi tiếp tục tập luyện tại Câu lạc bộ Aikido ở nơi làm việc, và tại đây tôi có cơ hội học với Saotome Sensei — người vào thời điểm đó chịu ảnh hưởng rất sâu đậm từ phong cách của Yamaguchi Sensei.
Khi việc rèn luyện ngày một tiến triển, tôi cũng may mắn được gặp gỡ và học hỏi từ nhiều vị thầy đặc biệt khác tại Hombu Dojo. Trong số đó, Osawa Sensei là người để lại dấu ấn rất sâu đậm — Aikido của ông vững vàng, thâm trầm và đầy nội lực. Tôi thường xuyên tham dự các buổi keiko sáng sớm và những buổi hội thảo đặc biệt của ông, nơi tôi cảm nhận rất rõ chiều sâu trong cách ông tập luyện.
Aikido của Masuda Sensei thì lại mang một sắc thái khác: giàu tính suy tư, mạnh mẽ cả về tinh thần lẫn kỹ thuật. Cách ông phân tích và lý giải chuyển động giúp tôi mở ra những góc nhìn mới về nền tảng lý thuyết của sự kết nối và vận động trong Aikido.
Trên hết, tôi luôn dành một sự kính trọng sâu sắc cho Ueshiba Kisshomaru Sensei. Nếu không có tâm huyết của ông trong việc đưa Aikido đến với công chúng, có lẽ chúng ta đã không có cơ hội được tập luyện như hôm nay. Đóng góp của ông vượt xa những công việc quản lý — đó là sự truyền trao một tinh thần sống động, vẫn được gìn giữ và tiếp nối cho đến bây giờ.
Thành lập Câu lạc bộ Aikido Chiyoda-ku
Trong giai đoạn đó, Saotome Sensei nhận thấy Trung tâm Thể thao Quận Chiyoda có thể trở thành một địa điểm tập luyện phù hợp, và ông đã đề nghị tôi thành lập một câu lạc bộ mới tại đây (vào năm 1972). Lúc đầu, đây chưa phải là một lớp học chính thức mà chỉ là một nhóm bạn tập gồm các cựu sinh viên của Câu lạc bộ Aikido Đại học, thành viên Câu lạc bộ Aikido của Chính quyền Tokyo, và một số anh em từ Câu lạc bộ Aikido Sở Cứu hỏa Tokyo.
Hầu hết chúng tôi khi đó đều ở độ tuổi từ 20 đến 30, và tôi mới 26. Vì còn trẻ và tràn đầy sức lực, chúng tôi gần như không có kỹ thuật đúng nghĩa, chủ yếu dựa vào sức mạnh — nhìn chẳng khác nào “Aikido kiểu đánh nhau” hơn là Aikido thực thụ.
Gặp gỡ Yamaguchi Sensei
Khi tôi bước sang tuổi 30, Saotome Sensei sang Hoa Kỳ định cư sau khi nhận lời mời từ một tổ chức ở Florida để giảng dạy Aikido. Trước khi đi, ông nói với tôi: “Tôi đã nhờ Yamaguchi Sensei đến dạy tại Câu lạc bộ Chiyoda.” Vì vậy, tôi đến Hombu Dojo để gặp Yamaguchi Sensei, và ông đã nhận lời. Đó cũng là lúc tôi chính thức bắt đầu được rèn luyện dưới sự hướng dẫn của ông.
Khi tôi còn là sinh viên đại học, các sư huynh từng kể cho tôi nghe có một vị thầy xuất sắc vừa trở về từ Miến Điện (nay là Myanmar). Vị thầy đó chính là Yamaguchi Sensei. Tôi không chủ ý tìm đến ông, nhưng như một sự sắp đặt tự nhiên, ông đã trở thành Thầy của tôi theo cách rất đỗi nhẹ nhàng và đầy duyên gặp gỡ.
Những hồi tưởng về thời gian rèn luyện dưới sự hướng dẫn của Arikawa Sensei
Ban đầu, tôi không biết cách làm Uke cho Yamaguchi Sensei. Trải nghiệm của tôi với Arikawa Sensei trước đó rất khác. Tập với Arikawa Sensei giống như một trận đấu hơn là một buổi luyện tập đúng nghĩa. Ông có nền tảng Karate, và đầu gối đã bị chấn thương sau nhiều năm tập luyện rất khắc nghiệt. Ông rèn luyện vô cùng chăm chỉ, thậm chí còn tập tạ để tăng sức mạnh.
Ông không chỉ dựa vào phần hông (koshi) mà dùng toàn bộ cơ thể, khiến Aikido của ông mạnh mẽ và đòi hỏi thể lực rất cao. Nếu bạn không di chuyển thật nhanh và rộng, bạn rất dễ bị chấn thương. Kỹ thuật của ông rất mạnh — nếu uke chống lại kỹ thuật Shiho-nage, khuỷu tay có thể bị gãy nếu không kịp bay (ukemi).
Thời đó, chúng tôi tin rằng sức mạnh là điều cốt yếu, và mỗi buổi tập đều giống như một trận chiến thực sự. Nhưng tôi cảm thấy rất vui. (Ông mỉm cười)
Hỏi: Thưa Sensei, những buổi tập đầu tiên dưới sự hướng dẫn của Yamaguchi Sensei đối với Sensei như thế nào ạ?
Đáp: Khi Yamaguchi Sensei đến Chiyoda-ku và quan sát buổi tập của chúng tôi, ông nói: “Như vầy là không được, hoàn toàn không được.” Có lần, khi tôi đang tập cùng ông, Sensei bảo: “Tôi nghe nói anh từng học với Saotome Sensei, nên tôi kỳ vọng anh sẽ khá hơn nhiều — nhưng không phải vậy.”
Yamashima Sensei mỉm cười và nói: “Những chuyển động của tôi khi đó vẫn còn thô và thiếu sự tinh tế.”
Sau khi Yamaguchi Sensei qua đời, Masuda Sensei từ Hombu Dojo tiếp quản việc giảng dạy tại Chiyoda. Ông cũng là một người rất mạnh mẽ.
Hỏi: Yamaguchi Sensei đã thay đổi cách tập luyện ở Câu lạc bộ Chiyoda như thế nào?
Đáp: Ban đầu, chẳng ai trong chúng tôi biết cách thực hiện ukemi cho đúng. Nhưng dần dần, chúng tôi bắt đầu cảm nhận được phong cách của ông. Phải mất khoảng hai đến ba năm để thích nghi, và gần hai mươi năm mới thật sự mài giũa cho nhuần nhuyễn.
Thời điểm đó, Nhật Bản đang trong giai đoạn phát triển kinh tế mạnh mẽ, và rất nhiều người háo hức muốn tập luyện. Chính môi trường ấy đã nuôi dưỡng sự linh hoạt và khả năng thích nghi, dần dần làm thay đổi cơ thể của chúng tôi theo thời gian. Cuối cùng, những chuyển động cũng trở nên mềm mại và tinh tế hơn.
Hỏi: Theo thời gian, cơ thể của Sensei đã thay đổi như thế nào ạ?
A: Việc được rèn luyện dưới sự hướng dẫn của Yamaguchi Sensei đã làm thay đổi hoàn toàn cách cơ thể tôi vận động. Thời điểm đó, mỗi tối thứ Hai sau giờ làm, tôi đều đến Hombu Dojo tham dự lớp của ông và làm uke cho ông. Yamaguchi Sensei thường xuyên chỉnh sửa từng chi tiết trong cách tôi di chuyển, giúp cơ thể tôi trở nên mềm mại và linh hoạt hơn. Theo thời gian, tôi dần dần cảm nhận và hiểu được cách vận động của ông.
Sau nhiều năm rèn luyện cùng ông, cơ thể tôi trở nên mềm mại và uyển chuyển hơn. Tôi đã tập với ông hơn 20 năm — đó thật sự là quãng thời gian rất hạnh phúc. (Ông mỉm cười)
Hỏi: Sensei có cho rằng Yamaguchi Sensei là vị Thầy có ảnh hưởng lớn nhất đến con đường Aikido của mình không ạ?
Đáp: Vâng, có lẽ chính là như thế.
Hỏi: Sau nhiều năm làm uke cho Yamaguchi Sensei, Sensei có cảm thấy trải nghiệm đó giúp mình hiểu Aikido của ông sâu hơn không ạ?
A: Đúng vậy, thực tế Yamaguchi Sensei có rất nhiều môn sinh, và ai cũng mong muốn được giống như ông, nhưng điều đó chưa bao giờ dễ dàng. Cách tiếp cận của ông sâu sắc đến mức chỉ một vài người ở Chiyoda mới thật sự nắm bắt được tinh thần ấy. (Ông mỉm cười lần nữa)