Phần 2 – Luyện tập dưới sự hướng dẫn của Yamaguchi Sensei
Hỏi: Khi tập luyện cùng Yamaguchi Sensei, Thầy cảm thấy thế nào? Ấn tượng của Thầy ra sao?
Đáp:
Tôi không hề cảm nhận được sức mạnh từ ông ấy. Khi ông thực hiện ikkyo, tôi tự hỏi: “Vì sao chuyển động của ông lại mềm mại và tự nhiên đến vậy?” Ông không hề tấn công tôi — nhưng tay tôi cứ tự nâng lên, hạ xuống, hoàn toàn ngoài sự kiểm soát của tôi.
Bây giờ tôi mới hiểu: tôi không nên dựa vào sức mạnh của cánh tay. Thay vào đó, tôi chỉ nên dùng Koshi của mình để tạo ra một nguồn lực tự do, không gượng ép. Tôi cố gắng tái hiện lại ikkyo theo cách Yamaguchi Sensei đã làm. So với thời gian trước đây tôi tập cùng Arikawa Sensei hay các thầy khác, cảm giác ấy thật lạ lùng — không thấy sức mạnh nào rõ rệt, chỉ có sự chuyển động thuần khiết, liền mạch, và uke tự nhiên ngã xuống.
Yamaguchi Sensei không bao giờ giải thích kỹ thuật bằng lời. Ông chỉ đơn giản thực hiện, để chúng tôi quan sát và cảm nhận. Có khi ông chỉ nói: “Hum… hey, doujo.” Không ai có thể bắt chước được kỹ thuật của ông — ngay cả trong các lớp học tại Hombu Dojo. Ông thực sự là một người phi thường.
Hỏi: Yamaguchi Sensei có bao giờ bực bội khi học viên không làm được kỹ thuật mà ông vừa thực hiện không?
Đáp:
Có.
Tôi nhớ có một lần, khi ông đang dạy ikkyo, bỗng nhiên ông tỏ ra khó chịu và nói: “Tại sao các anh không làm như tôi? Tại sao chỉ đứng nhìn?”
Lúc đó, một phụ nữ — có vẻ rất bực mình — lớn tiếng đáp lại: “Tôi không thể làm được vì Thầy chẳng dạy chúng tôi điều gì cả!”. Mọi người sững lại. Cả dojo chìm vào im lặng hoàn toàn.
Thú thật, trong lòng tôi lúc ấy… tôi đồng ý với cô ấy. Và tôi nghĩ nhiều người khác cũng vậy. (Thầy mỉm cười).
Điều đó khiến tôi nhớ đến câu chuyện Saotome Sensei từng chia sẻ — một tình huống tương tự trong buổi tập với Yamaguchi Sensei.
Yamaguchi Sensei không bao giờ giải thích. Ông chỉ thực hiện các kỹ thuật một cách liên tục. Chúng tôi được kỳ vọng phải tự quan sát, tự cảm nhận, và tự tìm ra câu trả lời cho mình.
Hỏi: Nếu Yamaguchi Sensei không giải thích kỹ thuật trong dojo, làm sao Thầy có thể hiểu được Aikido của ông? Có bí quyết nào không?
Đáp:
Không có bí quyết nào cả. Ông đã cho chúng tôi thấy tất cả — nhưng chỉ nhìn thôi thì không thể hiểu được. Phải chạm vào, phải cảm nhận bằng toàn bộ cơ thể.
Đôi khi, khi tôi làm uke cho ông, có một khoảnh khắc rất đột ngột — tôi bỗng hiểu ra điều gì đó. Không phải nhờ suy nghĩ, mà nhờ cảm nhận. Kiểu hiểu đó không đến từ lời nói.
Không bao giờ có những lời giải thích chi tiết. Bây giờ nhìn lại, tôi có thể nói rằng… phong cách giảng dạy của ông có lẽ quá tinh tế để phần lớn mọi người có thể nắm bắt. (Thầy mỉm cười.)
Không ai thực sự hiểu trọn vẹn — nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục rèn luyện theo ông.
Hỏi: Yamaguchi Sensei có bao giờ giải thích về các nguyên lý Aikido không?
Đáp:
Đôi khi, sau buổi tập, chúng tôi đi uống cùng nhau. Ông nói chuyện về rất nhiều điều — chính trị, kinh tế, đủ thứ. Thỉnh thoảng ông cũng nói về Aikido, nhưng không bao giờ trong giờ học.
Mỗi tháng một lần, sau buổi tập ở Chiyoda, chúng tôi đi ăn tối cùng nhau, rồi ghé quán cà phê. Yamaguchi Sensei nói chuyện rất nhiều — nhiều đến mức khi quán đóng cửa, tôi không thể nhớ hết những gì ông đã nói.
Chúng tôi thường cùng đi chuyến tàu về nhà. Ông nói suốt dọc đường — không hề dừng lại. Còn tôi thì mệt vì công việc, vì tập luyện nặng, lại thêm một chút rượu… nên có lúc đứng trên tàu mà tôi gật gù ngủ.
Ông nhận ra điều đó và lặng lẽ trông chừng tôi. (Thầy cười.)